මෑතක දී ඇතැම්, ගායක ගායිකාවන් ගීතවල "සම අයිතිවාසිකම්" ඉල්ලා සිටින ප්රසිද්ධ ප්රකාශ මම නිරීක්ෂණය කළෙමි.
මෙය නව සංගීතඥයින්, සිසුන් සහ පුළුල් සංගීත ප්රජාව අතර ව්යාකූලත්වයක් ඇති කර තිබේ. එබැවින් ජාත්යන්තරව පිළිගත් ප්රකාශන හිමිකම් මූලධර්ම මත පදනම්ව මෙම කාරණය පැහැදිලි කිරීම වැදගත් බව මම සිතමි.
සංයුති ප්රකාශන අයිතිය
ලෝක බුද්ධිමය දේපළ සංවිධානයේ (WIPO) සහ ජාත්යන්තර ප්රකාශන හිමිකම් නීතියේ රාමුව යටතේ, නිර්මාණකරුවන් සහ ගායන ශිල්පීන් අතර පැහැදිලි නීතිමය වෙනසක් ඇත. නිර්මාපකයා සහ ගීත රචකයා සංගීත කෘතියේ නිර්මාතෘවරු (කර්තෘවරුන්) වේ. ඔවුන් ගේ බුද්ධිමය නිර්මාණය නම් ගීතයේ තනුව, සහ පද රචනය යි. මෙය නීත්යානුකූලව සංයුති ප්රකාශන අයිතිය නම් වේ. ගායකයෙකු හෝ ගයිකාවක ගීතයේ තනු නිර්මාණය කර හෝ පද රචනා කර නොමැති නම්, ඔහු හෝ ඇය එම ගීතයේ සංයුතියේ කතුවරයා ලෙස පිළිගනු නොලැබේ.
සාමූහික කළමනාකරණ සංවිධාන (CMO)
කෙසේ වෙතත්, ජාත්යන්තර නීතියට අනුව ගායන ශිල්පීන් ගේ ගීතයට ඇති අයිතිවාසිකම් ආසන්න හිමිකම් ලෙස හඳුන්වන අතර ඒ හරහා සම්පූර්ණයෙන් ම එම අයිතිය පිළිගෙන ආරක්ෂා කරනු ලැබේ.
මේ නිසා බොහෝ රටවල ගායන ශිල්පීන් සඳහා විශේෂයෙන් සාමූහික කළමනාකරණ සංවිධාන (CMO) ස්ථාපිත කර ඇත, උදාහරණයක් ලෙස:
*ෆොනොග්රැෆික් කාර්ය සාධන සමාගම (PPL) –එක්සත් රාජධානිය
*ශබ්ද හුවමාරුව – එක්සත් ජනපදය
*ඉන්දියානු ගායක ගායිකා අයිතිවාසිකම් සංගමය (ISRA) –ඉන්දියාව
*ADAMI –ප්රංශය
*GVL –ජර්මනිය
මෙම සංවිධාන ගායක ගායිකාවන් සඳහා ඔවුන්ගේ ගායන භාවිතා කරන විට කතෘ මුදල් එකතු කරයි:
*ගුවන්විදුලිය
*රූපවාහිනිය
*ඩිජිටල් මාධ්ය
*හෝටල්,අවන්හල් සහ වාණිජ ස්ථාන සහ පොදු ස්ථාන වලදී වාදනය වන ගීත.
මෙමගින් ගායන ශිල්පීන්ට ඔවුන්ගේ වෘත්තීය ජීවිතය පුරාම සාධාරණ කතෘබාග ලබා ගැනීම සහතික කෙරේ.
ශ්රී ලංකාව දැනට මෙම කාර්යභාරය පියවරෙන් පියවර ගොඩනගමින් සිටී.
නිවැරදි සහ ජාත්යන්තරව පිළිගත් මාවත
අපට දැනටමත් ශ්රී ලංකා නිර්මාණකරුවන් ගේ සහ ප්රකාශකයින් ගේ සංගමය (ACPOSL) ලෙස ආයතනයක් පවතී, එය සංගීත රචකයින් සහ ගීත රචකයින් නියෝජනය කරන අතර දැන් ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්ට අනුකූලව WIPO, CISAC සහ හවුල්කාර සංගම් සමඟ සමීපව කටයුතු කරයි.
කෙසේ වෙතත්, ගායකයින් ආරක්ෂා කිරීමට සහ විකාශකයින්, ඩිජිටල් platform සහ මහජන ප්රදර්ශනයන්ගෙන් ගායන ශිල්පීන්ගේ කතෘ මුදල් එකතු කිරීමට ගායන ශිල්පීන් සඳහා කැපවූ CMO එකක් ශ්රී ලංකාවට තවමත් අවශ්යව ඇත. මෙය නිවැරදි සහ ජාත්යන්තරව පිළිගත් හරි මාවතයි.
සැබවින් ම ප්රතිලාභ ලබාගැනීමට නම්...
හිමිකාරිත්වය පිළිබඳ වැරදි ප්රකාශ කිරීම වෙනුවට ගායන ශිල්පීන් කළ යුත්තේ වෘත්තීයමය වශයෙන් එක්සත් වී, ගායන ශිල්පී CMO එකක් ස්ථාපිත කර, එක්සත් රාජධානියේ, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ, ඉන්දියාවේ, ඕස්ට්රේලියාවේ සහ යුරෝපයේ මෙන් නීත්යානුකූල කතෘ මුදල් එකතු කර ගැනීමට ඉඩ සලසන නිසි ව්යුහයක් ගොඩනගා ගැනීමයි. කර්තෘත්වය පිළිබඳ අර්ථ දැක්වීම වෙනස් කිරීමෙන් නොව, දැනටමත් ජත්යන්තර වශයෙන් නීත්යානුකූලව පිළිගත් ගායන අයිතිවාසිකම් බලාත්මක කිරීමෙන් ගායන ශිල්පීන්ට සැබවින් ම ප්රතිලාභ ලබාගැනීමට හැකි ය.
කර්මාන්තයේ අනාගතය රඳා පවතින්නේ කෙසේ ද...?
අධ්යාපනඥයෙකු ලෙස, ජාත්යන්තරව පිළිගත් බුද්ධිමය දේපළ නීතිය මත පදනම්ව මම සිසුන්ට උගන්වමි. “සර්, ගායකයින් ගීතයේ අයිතිවාසිකම් ඉල්ලන්නේ ඇයි?” යනුවෙන් සිසුන් අසන විට, පිළිතුර සත්යවාදී සහ වගකිවයුතු විය යුතුය.
ගීතයේ අයිතිය තනු රචකයින්ට සහ පද රචකයින්ට අයත් වේ. ගායන අයිතිය ගායන ශිල්පීන්ට අයත් වේ. දෙකම වැදගත් ය. දෙදෙනා ම ආරක්ෂාව ලැබිය යුතුය. නමුත් ඔවුන් නීත්යනුකූලව වෙනස් ය. ශ්රී ලංකාවේ සංගීත කර්මාන්තය ශක්තිමත් වන්නේ නිර්මාණකරුවන්, ගායන ශිල්පීන්, නිෂ්පාදකයින් සහ ප්රකාශකයින් එක් එක් අය ඔවුන්ගේ නීත්යානුකූල ආයතන ගොඩනඟා ජාත්යන්තරව පිළිගත් රාමුව තුළ එකට වැඩ කරන විට පමණි.
අපගේ කර්මාන්තයේ අනාගතය රඳා පවතින්නේ මහජන තර්ක මත නොව, සෑම නිර්මාණකරුවකුට ම සහ සෑම ගායන ශිල්පියකුට ම ගරු කරන, ආරක්ෂා කරන සහ සාධාරණ ලෙස ගෙවීම් කරන බව සහතික කරන නිසි ආයතන ගොඩනැගීම මත ය. එබැවින්, ජාත්යන්තරව අයිතිවාසිකම් ව්යුහගත කර ආරක්ෂා කර ඇති ආකාරය නොදැනුවත්ව ම වැරදි ලෙස නිරූපණය කළ හැකි ප්රසිද්ධ ප්රකාශ නිකුත් කිරීමට පෙර නිවැරදි තොරතුරු සොයා බලන ලෙස මම සියලුම ගායන ශිල්පීන්ගෙන් ගෞරවනීය ලෙස ඉල්ලා සිටිමි.
තිරසාර හා ගෞරවනීය සංගීත කර්මාන්තයක් කරා යෑමට නම්...
මම සැමවිටම නිර්මාණාත්මක සංවාදය සඳහා විවෘත ය. ගීතයේ නීතිමය ව්යුහය, ගායන ශිල්පීන්ට ඇති අයිතිවාසිකම් සහ නිසි CMO එකක් ස්ථාපිත කිරීමෙන් ඔවුන්ට සෘජුවම ප්රතිලාභ ලබා දෙන්නේ කෙසේද යන්න මට පැහැදිලි කළ හැකි වන අතර මා හමුවීමට හෝ මේ පිළිබඳ විවෘත සාකච්ඡාවකට මම ගායන ශිල්පීන්ට ආරාධනා කරමි. මෙය බෙදීම ගැන නොවේ, එය අප සියල්ලන් ම ආරක්ෂා කරන පද්ධතියක් ගොඩනැගීම ගැන ය. ජාත්යන්තරව පිළිගත් මූලධර්ම අනුගමනය කිරීමට සහ නිසි යාන්ත්රණ ගොඩනඟා ගැනීමට අපොහොසත් වුවහොත්, අපි හුදකලා වීමේ අවදානමක් ඇති අතර, අනෙක් අය අපගේ නිර්මාණකරුවන්ට සහ ගායන ශිල්පීන්ට නිසි වන්දි ලබා නොදී අපගේ සංගීතය භාවිතා කරනු ඇත.
දැනුවත් වීම, එකමුතුකම සහ නිවැරදි ව්යුහය ශ්රී ලංකාව තිරසාර හා ගෞරවනීය සංගීත කර්මාන්තයක් කරා ගෙන යන එකම මාර්ගයයි.
රංග දසනායක
