විචාර

"සමහර මිනිසුන් ලෝකය දකින්නේ අප දකින ඇසින් නොවේ. ඔවුන්ට ආදරය යනු අත්පත් කර ගැනීමකි, රංගනය යනු ජීවිතය යි.

ඕනෑම මනුෂ්‍යයෙකුට තම පැවැත්ම (Wajood) තහවුරු කර ගැනීමට ආදරය සහ පිළිගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. නමුත් ඒ ආදරය සහ පිළිගැනීම අහිමි වූ තැන බිහිවන්නේ කවුද? 1998 වසරේ තිරගත වූ 'වජූද්' චිත්‍රපටයේ මල්හාර් යනු එවැනි සංකීර්ණ මිනිසෙකි.

නානා පටේකර්ගේ සුවිශේෂී රංගනයෙන් පණ ලැබූ මල්හාර්ගේ චරිතය හරහා අපට හමුවන්නේ සුව නොකළ මානසික තුවාලවලින් පීඩා විඳින, අවසානයේ දී කලාව සහ උමතුව අතර අතරමං වන අසරණ කලාකරුවෙකි; හුදෙක් ආදර කතාවකට එහා ගිය ගැඹුරු මනෝවිද්‍යාත්මක විවරණයකි.

තුවාල වූ ආත්මයක පරාවර්තනය

චිත්‍රපටයේ කතාව ගෙතී ඇත්තේ මල්හාර් (නානා පටේකර්) නම් දක්ෂ නමුත් සමාජයෙන් කොන් වූ රංග ශිල්පියෙකු වටා ය. ඔහු තමා රඟපාන චරිතවලට අසීමිත ලෙස ආදරය කරන, තරමක් සංකීර්ණ මානසිකත්වයක් ඇති අයෙකි. ඔහුට අපූර්වා (මධුරි ඩික්සිත්) නම් තරුණ මාධ්‍යවේදිනිය මුණගැසෙන අතර, ඇය ඔහුගේ දක්ෂතාව අගය කරන්නී ය. මල්හාර් ඇය ගේ කාරුණික බව ආදරයක් ලෙස වරදවා වටහා ගන්නා අතර, එම ආදරය පසුව උමතුවක් (Obsession) දක්වා වර්ධනය වේ. අපූර්වා වෙනත් අයෙකුට (නිහාල් - මුකුල් දේව්) ආදරය කරන බව දැනගත් විට මල්හාර්ගේ ලෝකය කඩා වැටී එය ප්‍රචණ්ඩකාරී මුහුණුවරක් ගනී.

Wajood චිත්‍රපටය යනු හුදෙක් ආදර කතාවක් නොව, මිනිස් මනසේ ඇති "සංකීර්ණත්වය" සහ "අඳුරු පැතිකඩ" ගවේෂණය කරන ගැඹුරු මනෝවිද්‍යාත්මක විශ්ලේෂණයකි. විශේෂයෙන්ම නානා පටේකර් නිරූපණය කරන මල්හාර් ගේ චරිතය හරහා මනෝවිද්‍යාත්මක කරුණු කිහිපයක් ඉස්මතු වේ. මල්හාර් යනු අප අතරම වෙසෙන, එහෙත් සමාජයේ අවධානයට ලක් නොවූ තුවාල වූ ආත්මයක පරාවර්තනයකි.

ප්‍රචණ්ඩත්වය දක්වා වර්ධනය වන ඊර්ෂ්‍යාව

කුඩා කල පියාගෙන් ලැබුණු ප්‍රතික්ෂේප වීම් හමුවේ ඔහු තමා ගේ ම ලෝකයක් ගොඩනගා ගනී. ඔහුට යථාර්ථය සහ රංගනය පටලැවෙන්නේ එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙසයි. තමා රඟපාන චරිතවල ශක්තියෙන් තම දුර්වලතා වසා ගැනීමට උත්සාහ කරන ඔහු, තමාට හමු වූ එකම හිතෛෂී යුවතිය වන අපූර්වා කෙරෙහි දක්වන ආකර්ෂණය 'ආදරය' ඉක්මවා ගිය භයානක 'උමතුවක්' (Obsession) දක්වා වර්ධනය වන ආකාරය වජූද් තුළින් ඉතා මැනවින් නිරූපණය වේ.

මල්හාර් යනු දක්ෂ වේදිකා නළුවෙකි. ඔහු නිරන්තරයෙන් විවිධ චරිත රඟපෑම නිසා, තමාගේ සැබෑ අනන්‍යතාව කුමක්ද යන්න පිළිබඳව ඔහු තුළ ව්‍යාකූලත්වයක් පවතී. "මම කවුද?" යන ප්‍රශ්නය ඔහු නිතරම තමාගෙන්ම අසයි. සැබෑ ලෝකය සහ රංගන ලෝකය අතර වෙනස හඳුනා ගැනීමට ඔහුට අපහසු වීම මෙහි මනෝවිද්‍යාත්මක පදනමයි.

මල්හාර්, අපූර්වා (මධුරි ඩික්සිත්) කෙරෙහි දක්වන ආදරය සාමාන්‍ය එකක් නොවේ. මනෝවිද්‍යාවේ මෙය "Obsessive Love Disorder" ලෙස හැඳින්විය හැකි ය.

ඔහු ඇයව දකින්නේ තමාට පමණක් අයිති "වස්තුවක්" ලෙස යි.

ඇය වෙනත් අයෙකුට (නිහාල්ට) ආදරය කරන බව දැනගත් විට, ඔහු තුළ ඇතිවන අසීමිත ඊර්ෂ්‍යාව ප්‍රචණ්ඩත්වය දක්වා වර්ධනය වේ.

තමාට හිමි නොවන දෙයක් අන් අයෙකුටද හිමි නොවිය යුතුය යන විකෘති මානසිකත්වය මෙහිදී දැකිය හැකිය. එය මනෝ විද්‍යාවේදී "Dark Love" නමින් හැඳින්වේ.

මානසික පීඩනය උපරිමයට

මල්හාර් කුඩා කල සිටම සමාජයෙන් සහ පියා ගෙන් ප්‍රතික්ෂේප වූ අයෙකි. මෙම ප්‍රතික්ෂේප වීම නිසා ඔහු තුළ දැඩි හීනමානයක් සහ සමාජය කෙරෙහි වෛරයක් නිර්මාණය වී ඇත. ඔහු තම දක්ෂතාවය හරහා ලෝකයෙන් පළිගැනීමට උත්සාහ කරයි. මනෝවිද්‍යාත්මකව මෙය "Narcissistic Personality" (ආත්මකාමී පෞරුෂය) ලක්ෂණවලට සමාන වේ. එනම් තමා අන් අයට වඩා උසස් බව පෙන්වීමට ඇති දැඩි අවශ්‍යතාව යි.

චිත්‍රපටයේ අවසානය දෙසට යද්දී, මල්හාර්ගේ මානසික තත්ත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ වැටේ. ඔහු නීතියට හෝ සදාචාරයට ගරු නොකරන මට්ටමට පත්වන්නේ තම අරමුණ ඉටු කර ගැනීමට ඇති උමතුව නිසා ය. නානා පටේකර්ගේ රංගනය හරහා පෙන්වන්නේ මානසික පීඩනය උපරිමයට පත්වූ මිනිසකු හැසිරෙන අයුරුයි.

Wajood චිත්‍රපටයේ මල්හාර්ගේ චරිතය තේරුම් ගැනීමට නම් ඔහුගේ ළමා කාලය දෙස බැලීම අත්‍යවශ්‍යයි. මනෝවිද්‍යාත්මකව බලන කල, පුද්ගලයෙකුගේ වැඩිහිටි ජීවිතයේ හැසිරීම් වලට ඔවුන්ගේ මුල් ළමාවියේ අත්දැකීම් (Early Childhood Experiences) සෘජුවම බලපාන ආකාරය මෙහි මැනවින් පෙන්වා දෙයි.

පීඩාවට ඔසුවක්

මල්හාර් ගේ පියා ඔහුට කිසිවිටෙකත් ආදරය හෝ පිළිගැනීම ලබා දුන්නේ නැත. ඒ වෙනුවට ඔහු මල්හාර්ව සැලකුවේ "වැඩකට නැති," "අසාර්ථක" දරුවකු ලෙසයි. දරුවකු තම දෙමාපියන් ගෙන් බලාපොරොත්තු වන මූලික ආරක්ෂාව සහ ආදරය අහිමි වූ විට, ඔහු තුළ සමාජය කෙරෙහි දැඩි බියක් සහ වෛරයක් ඇති වේ. මල්හාර් ගේ පියා නිතරම ඔහුව වෙනත් දක්ෂ දරුවන් සමග සසඳමින් අපහාස කළේ ය. මෙය මල්හාර් තුළ දැඩි හීනමානයක් (Inferiority Complex) ඇති කිරීමට හේතු විය.

ඔහු පසුව "මල්හාර්" යන ප්‍රබල නළුවා ලෙස පෙනී සිටින්නේ, තමා දුර්වලයකු යැයි පැවසූ පියාට සහ ලෝකයට තමා කවුදැයි ඔප්පු කර පෙන්වීමේ දැඩි පිපාසයෙනි. ළමා කාලයේ විඳි පීඩාවන්ගෙන් බේරීමට මල්හාර් භාවිතා කළ උපක්‍රමය වූයේ "වෙනත් චරිත රඟපෑමයි."

සැබෑ ජීවිතයේ මල්හාර් පීඩිතයකු වුවත්, වේදිකාවේ රඟපාන රජෙකු හෝ වීරයෙකු ලෙස ඔහුට බලයක් දැනුණි. කාලයත් සමඟ ඔහු සැබෑ ලෝකය ප්‍රතික්ෂේප කර, තමා රඟපාන ප්‍රබල චරිත තුළම ජීවත් වීමට පටන් ගත්තේය. ඔහුට කුඩා කල අහිමි වූ "අගය කිරීම" (Validation) ඔහු වැඩිහිටියෙකු වූ පසු අපූර්වා (මධුරි ඩික්සිත්) හරහා ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරයි.

පියාට එරෙහි විරෝධතාව

ඇය ඔහුගේ රංගනය අගය කළ විට, ඔහු එය දකින්නේ හුදෙක් රසිකත්වයක් ලෙස නොව, තමාට මෙතෙක් කල් අහිමි වූ ඒ "මහා ආදරය" ලැබීමක් ලෙස යි. ඇයව අහිමි වීම යනු නැවතත් තම පියා ඉදිරියේ අත්විඳි ඒ පීඩිත ළමයා බවට පත්වීම යැයි ඔහු බිය විය.

අවසාන මොහොතේ මල්හාර් හැසිරෙන්නේ සැබෑ ජීවිතයේ පුද්ගලයකු ලෙස නොව, මහා ඛේදවාචකයක (Tragedy) රඟපාන නළුවෙකු ලෙසයි. ඔහු තමා වටා සිටින පොලිසිය සහ අපූර්වාව දකින්නේ ඔහුගේ නාට්‍යයේ චරිත ලෙසයි. ඔහුට අවශ්‍ය වන්නේ තම ජීවිතය "මහා වීරයෙකු ගේ මරණයක්" ලෙස අවසන් කිරීමටයි.

චිත්‍රපටය පුරාම මල්හාර්ගේ මනස තුළ ඔහුගේ පියා ගේ අපහාසාත්මක හඬ දෝංකාර දෙයි. අවසාන දර්ශනයේ දී ඔහු උත්සාහ කරන්නේ තමා "වැඩකට නැති" අයෙකු නොවන බවත්, මුළු ලෝකය ම තමා දෙස බලා සිටින බවත් ඔප්පු කිරීමටයි. ඔහුගේ මරණය පවා ඔහු සැලසුම් කරන්නේ තම පියාට එරෙහිව කරන අවසාන විරෝධතාවයක් ලෙසයි.

අත්පොළසන් මධ්‍යයේ මිය යෑම

අවසානයේ මල්හාර් තේරුම් ගන්නවා අපූර්වා තමාට කිසි දා හිමි නොවන බව. නමුත් ඔහුගේ විකෘති මනසට අනුව, ඇයව මරා දැමීම හෝ ඇය ඉදිරියේ මිය යෑම මගින් ඔහු ඇය ගේ මතකයේ සදාකාලිකව රැඳී සිටීමට උත්සාහ කරයි. මෙය "Extreme Attention Seeking" නම් මානසික තත්ත්වයේ උච්චතම අවස්ථාවයි.

අවසාන දර්ශනයේ දී මල්හාර් පවසන දෙබස් සහ ඔහුගේ මුහුණේ ඉරියව් මගින් පෙන්වන්නේ තමා පරාජය වූ බව දන්නා, නමුත් ඒ පරාජය පවා ජයග්‍රහණයක් ලෙස සැමරීමට උත්සාහ කරන මිනිසකු ගේ වේදනාවයි. ඔහු මිය යන්නේ නළුවකු ලෙස "අත්පොළසන්" (Applause) බලාපොරොත්තුවෙනි.

මල්හාර්ගේ චරිතය මගින් පෙන්වන්නේ "ළමා කාලයේදී මානසිකව තුවාල වූ දරුවෙකු (Wounded Child), වැඩිහිටියෙකු වූ පසු ලෝකයට භයානක පුද්ගලයකු විය හැකි" බවයි. ඔහු අපූර්වාට ආදරය කළාට වඩා කළේ, ඇය හරහා තම ළමා කාලයේ වේදනා සුවපත් කර ගැනීමට උත්සාහ කිරීම යි.

අසරණ මිනිසකුගේ පරාවර්තනය

චිත්‍රපටයේ සංගීතය පිළිබඳ කතා කිරීමේදී අනු මලික්ගේ සුමධුර තනු සහ ජාවෙඩ් අක්තාර් ගේ කාව්‍යමය පද රචනය 'වජූද්' හි ආත්මය සමග බද්ධ වී පවතී. විශේෂයෙන් ම "Aur Hum Tum" (තවද අපි සහ ඔබ) යන ගීතය මල්හාර්ගේ චරිතය විවරණය කරන කැඩපතක් බඳුය.

ජාවෙඩ් අක්තාර් මෙම ගීතය හරහා පෙන්වන්නේ තනි වූ හදවතක් තවත් හදවතක් සමඟ එකතු වීමට ඇති අසීමිත ආශාවයි. මල්හාර්ට අනුව අපූර්වා යනු හුදෙක් කාන්තාවක් නොව, ඔහුගේ ජීවිතයේ හිස්තැන පුරවන 'පැවැත්ම' (Wajood) වේ. ගීතයේ ඇති සිහිනමය ස්වභාවය මල්හාර් ගේ මානසික තත්ත්වය තවදුරටත් තහවුරු කරයි. ඔහු යථාර්ථයෙන් මිදී තමාගේම සිහින ලෝකයේ රජෙකු වන ආකාරය එමගින් මැනවින් සංකේතවත් වේ.

මල්හාර් යනු අප අතරම වෙසෙන, එහෙත් කිසිවෙකුගේ අවධානයට ලක් නොවූ, තමාගේම මනසින් නිර්මාණය කරගත් ලෝකයක සිරවූ අසරණ මිනිසකුගේ පරාවර්තනයකි.

සියල්ල විනාශ කරගන්නා උමතු පෙම්වතා

සිනමාව යනු හුදෙක් විනෝදාස්වාදය පමණක් නොව, එය මිනිස් මනසේ අඳුරු ගුහා ආලෝකමත් කරන පහනක් බව 'වජූද්' අපට පසක් කර දෙයි. මල්හාර් යනු එක් අතකින් දක්ෂ නළුවෙකි, තවත් අතකින් පීඩිත දරුවෙකි, අවසානයේ දී ඔහු සියල්ල විනාශ කරගන්නා උමතු පෙම්වතෙකි.

ඔහු ගේ මරණය අපට ඉතිරි කරන්නේ ශෝකයකි. ඒ ශෝකය ඔහු කළ අපරාධ නිසා නොව, ඔහු වැනි අසහාය දක්ෂයකු නිර්මාණය වීමටත්, පසුව විනාශ වී යෑමටත් බලපෑ සමාජීය සහ පවුල් පසුබිම පිළිබඳවයි. ඔබ තවමත් 'වජූද්' නරඹා නොමැති නම්, එය නානා පටේකර් නම් අසමසම රංගවේදියා ගේ රංගන දිවියේ සලකුණක් ලෙස සලකා නැරඹිය යුතු ම නිර්මාණයකි.

නිලක්ෂි බණ්ඩාර